Nghịch lý xe điện Trung Quốc: Hãng phá sản, xe vẫn chạy và nỗi lo của người dùng

Nỗi lo của những chủ xe "mồ côi" tại Trung Quốc

Một câu nói tự trào đang lan truyền rộng rãi trong cộng đồng những người sở hữu xe Neta tại Trung Quốc: "Giờ lái xe ra đường, vừa sợ người khác đâm trúng mình, lại vừa sợ mình đâm phải người khác". Nỗi sợ này hoàn toàn có cơ sở. Nếu chẳng may xảy ra va chạm, việc chờ đợi linh kiện thay thế có thể kéo dài vô tận. Còn nếu gây tai nạn, việc tìm kiếm một đơn vị chấp nhận bán bảo hiểm cho xe vào năm sau sẽ là thử thách cực kỳ gian nan.

Trong vài năm trở lại đây, thị trường xe năng lượng mới (NEV) tại Trung Quốc chứng kiến làn sóng thanh lọc khốc liệt. Những cái tên như WM Motor, Aiways, HiPhi, Ji Yue và Neta lần lượt rơi vào trạng thái phá sản, tái cấu trúc, ngừng hoạt động hoặc thu hẹp tối đa hệ thống hậu mãi. Tuy nhiên, trong khi các doanh nghiệp này rút lui, hàng triệu chiếc xe của họ vẫn đang ngày ngày lăn bánh trên đường.

Tính đến cuối năm 2025, lượng xe năng lượng mới lưu hành tại Trung Quốc đã chạm mốc 43,97 triệu chiếc, tăng trưởng vượt bậc so với con số khiêm tốn 120.000 chiếc vào cuối năm 2014. Sự bùng nổ này vô tình tạo ra một áp lực khổng lồ lên hệ thống hậu mãi khi lứa xe bàn giao quy mô lớn đầu tiên bắt đầu hết hạn bảo hành.

"Bá quyền dữ liệu" và rào cản sửa chữa phần mềm

Khác với kỷ nguyên xe xăng truyền thống – nơi các xưởng sửa chữa độc lập chỉ cần thiết bị chẩn đoán đa năng, sổ tay kỹ thuật và nguồn phụ tùng bên thứ ba là có thể khắc phục hầu hết sự cố. Xe điện ngày nay thực chất là những thiết bị số di động. Sau khi thay thế linh kiện phần cứng, kỹ thuật viên bắt buộc phải thực hiện các bước đồng bộ phần mềm, xóa mã lỗi và cấp quyền trực tuyến từ hệ thống máy chủ của hãng.

Theo đại diện Hiệp hội Lưu thông Ô tô Trung Quốc, ngay cả những thao tác cơ bản như thay lốp xe cũng có thể gặp bế tắc nếu thiếu thiết bị chuyên dụng và phần mềm bản quyền từ nhà máy. Giới trong ngành gọi đây là tình trạng "bá quyền dữ liệu". Khi một hãng xe sụp đổ, hệ thống máy chủ ngừng hoạt động, chiếc xe thông minh sẽ nhanh chóng mất đi các tính năng cốt lõi như mở khóa bằng điện thoại, định vị GPS hay điều khiển điều hòa từ xa.

Bên cạnh đó, ngành bảo hiểm cũng phản ứng rất nhanh trước rủi ro này. Dù doanh thu phí bảo hiểm xe năng lượng mới tại Trung Quốc đạt 190 tỷ nhân dân tệ vào năm 2025, các doanh nghiệp bảo hiểm vẫn gánh khoản lỗ lên tới 5,6 tỷ nhân dân tệ, khiến việc duyệt hồ sơ cho các dòng xe của hãng đã phá sản trở nên vô cùng khắt khe.

Ảnh hưởng trực tiếp tới người dùng Việt Nam

Làn sóng ô tô Trung Quốc ồ ạt đổ bộ vào thị trường Việt Nam trong thời gian qua mang đến nhiều lựa chọn mới, nhưng cũng đi kèm không ít rủi ro tiềm ẩn. Cách thức "tự cứu" của các chủ xe tại Trung Quốc – như gom phụ tùng từ xe cũ thanh lý hay tự lập hội nhóm chia sẻ tài liệu kỹ thuật – gần như không thể áp dụng hiệu quả tại Việt Nam.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở quy mô thị trường. Thương hiệu xe Trung Quốc có doanh số tốt nhất tại Việt Nam cũng chỉ đạt khoảng 40.000 xe sau 6 năm hiện diện, trong khi phần lớn các thương hiệu khác có doanh số rất thấp. Số lượng xe lưu hành quá ít sẽ không đủ để tạo ra một hệ sinh thái linh kiện tháo xe phong phú, đồng thời không đủ để nuôi sống các xưởng sửa chữa tư nhân chuyên sâu cho một dòng xe nhất định.

Có nên chờ mua sản phẩm?

Đối với người tiêu dùng Việt Nam đang cân nhắc các dòng xe điện đến từ các thương hiệu Trung Quốc mới nổi hoặc chưa có vị thế vững chắc, việc thận trọng là điều vô cùng cần thiết.

Mặc dù tại Trung Quốc đã có tiền lệ pháp lý từ vụ phá sản của WM Motor (tòa án phán quyết ưu tiên dùng ngân sách tái cấu trúc để duy trì dịch vụ kết nối và hậu mãi cho người dùng), nhưng tại Việt Nam hiện vẫn chưa có khung pháp lý tương tự để bảo vệ người tiêu dùng khi một hãng xe ngoại quốc rút lui hoặc phá sản.

Vì vậy, người mua nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm từ các thương hiệu có tiềm lực tài chính mạnh, cam kết đầu tư dài hạn và có hệ thống đại lý ủy quyền rộng khắp tại Việt Nam, thay vì vội vàng xuống tiền cho các dòng xe giá rẻ nhưng thiếu sự bảo đảm về mặt hậu mãi lâu dài.

Nguồn tham khảo

Bài viết có tham khảo thông tin từ: Tạp chí Trung Quốc mỉa mai "Xe thì vẫn đang chạy nhưng công ty làm ra nó thì đã phá sản" - GenK